Stratejik Basamaklar: Diğer İndekslerdeki Varlığın Başvurulardaki Rolü

Akademik bir derginin uluslararası tanınırlık ve prestij yolculuğu, genellikle tek bir büyük sıçramadan ziyade, dikkatlice planlanmış bir dizi stratejik adımdan oluşur. Scopus ve Web of Science (WoS) gibi en üst düzey ve en rekabetçi indekslere kabul edilmek, bu yolculuğun zirvesini temsil eder. Ancak bu zirveye ulaşmadan önce, derginin daha erişilebilir ancak yine de saygın olan diğer uluslararası ve ulusal veritabanlarında yer alarak kendini kanıtlaması, hem derginin görünürlüğünü artırır hem de üst düzey başvurular için güçlü bir referans ve bir nevi "kalite onayı" sağlar.

İndeksleme kuruluşları, bir derginin diğer veritabanlarındaki varlığını, onun akademik yayıncılık ekosistemindeki yerini, kalitesini ve kabul görmüşlüğünü anlamak için önemli bir gösterge olarak kabul eder. Henüz hiçbir indekste yer almayan bir derginin, doğrudan en tepeye başvurması, genellikle deneyimsizlik ve gerçekçi olmayan bir beklenti olarak yorumlanır. Bu durum, bir sporcunun yerel liglerde hiç oynamadan doğrudan olimpiyatlara katılmaya çalışmasına benzer.

Bu makalede, bir derginin farklı seviyelerdeki indekslerde kademeli olarak yer almasının stratejik değeri ve bu "prestij basamaklarının" Scopus veya WoS gibi hedeflere giden yolda nasıl bir kaldıraç görevi gördüğü incelenmektedir.

1. Temel ve Disipline Özgü İndeksler: İlk Adımlar

Bir derginin indekslenme serüveni, genellikle daha kapsayıcı ve belirli disiplinlere odaklanmış veritabanlarıyla başlar. Bu platformlar, hem derginin temel kalite standartlarını karşıladığını teyit eder hem de uluslararası görünürlüğünü artırmak için ilk adımı oluşturur.

• DOAJ (Directory of Open Access Journals): Açık erişimli dergiler için en temel ve en önemli kalite damgasıdır. DOAJ'a kabul edilmek, bir derginin şeffaf yayın politikalarına, sağlam bir hakemlik sürecine ve etik standartlara sahip olduğunu gösterir. Birçok üst düzey indeks, başvuran açık erişimli bir derginin DOAJ'da listelenip listelenmediğini kontrol eder.

• Disipline Özgü Veritabanları: Her bilim alanının kendine özgü önemli veritabanları vardır. Örneğin:

  • Tıp ve yaşam bilimleri için PubMed/MEDLINE, CINAHL.
  • Psikoloji için PsycINFO.
  • Eğitim bilimleri için ERIC.
  • Mühendislik için Ei Compendex, INSPEC.
  • Sosyal bilimler için Sociological Abstracts. Derginin kendi alanındaki bu saygın veritabanları tarafından indeksleniyor olması, onun o disiplindeki uzmanlar tarafından tanındığını ve değerli bulunduğunu kanıtlar.

• Ulusal İndeksler: TR Dizin (ULAKBİM) gibi ulusal indeksler, derginin kendi ülkesindeki bilimsel standartları karşıladığını ve ulusal düzeyde bir etkiye sahip olduğunu gösterir. Bu, uluslararası arenaya açılmadan önce atılması gereken önemli bir adımdır.

2. Orta Düzey Çok Disiplinli Veritabanları: Görünürlüğü Genişletmek

İlk adımları başarıyla tamamlayan bir dergi, daha geniş kitlelere ulaşmak için çok disiplinli ve uluslararası kütüphaneler tarafından yaygın olarak kullanılan veritabanlarını hedefleyebilir.

• EBSCO ve ProQuest: Dünya çapında binlerce üniversite ve araştırma kütüphanesi tarafından abone olunan bu platformlar, derginin küresel akademik kütüphane ağına girmesini sağlar. Bu veritabanlarında yer almak, derginin görünürlüğünü ve potansiyel okuyucu/yazar sayısını önemli ölçüde artırır.
• Kapsam İndeksleri (örn. Scopus Content-at-a-Glance): Bu tür platformlar, derginin temel bibliyografik bilgilerini listeleyerek uluslararası alanda keşfedilmesine yardımcı olur.

3. Üst Düzey Başvurular İçin Stratejik Değer

Bir derginin yukarıda belirtilen indekslerde yer alması, Scopus veya WoS başvurusunda şu avantajları sağlar:

• Harici Kalite Doğrulaması (External Validation): Derginin, başvuru yaptığı indeksten önce başka saygın kurumlar tarafından zaten değerlendirildiğini ve belirli bir kalite eşiğini aştığını gösterir. Bu, başvuru sürecine bir "güvenilirlik kredisi" ile başlamasını sağlar. Değerlendirme uzmanı, "Bu dergi, DOAJ ve ERIC tarafından zaten kabul edilmiş, demek ki temel standartları karşılıyor" diye düşünebilir.
• Artan Görünürlük ve Atıf Potansiyeli: Diğer indekslerde yer almak, derginin daha fazla araştırmacı tarafından bulunmasına ve okunmasına olanak tanır. Bu durum, zamanla derginin atıf sayılarının artmasına yardımcı olur. Scopus ve WoS'un en önemli değerlendirme kriterlerinden biri atıf performansı olduğu için, bu ön hazırlık hayati önem taşır.
• Profesyonellik ve Stratejik Planlama Göstergesi: Kademeli bir indekslenme stratejisi izlemek, dergi yönetiminin bilinçli, sabırlı ve stratejik bir vizyona sahip olduğunu gösterir. Bu, derginin başarısının tesadüfi olmadığını, planlı bir çabanın ürünü olduğunu kanıtlar.

Sonuç: Zirveye Giden Yol, Sağlam Basamaklardan Geçer

Sonuç olarak, akademik indeksleme dünyasında bir hiyerarşi ve bir ilerleme mantığı vardır. Doğrudan Everest'e tırmanmaya çalışmak yerine, önce daha alçak zirveleri fethederek deneyim kazanmak, ekipmanı test etmek ve güç toplamak daha akıllıca bir stratejidir. Bir derginin, disipline özgü, ulusal ve orta düzey uluslararası veritabanlarında yer alması, ona sadece görünürlük ve atıf potansiyeli kazandırmakla kalmaz, aynı zamanda en prestijli indekslere yaptığı başvuruda onu bir adım öne çıkaran değerli bir referans portföyü sunar. Bu "prestij basamakları", bir derginin sağlam adımlarla ve artan bir güvenle zirveye doğru ilerlemesini sağlayan en güvenli yoldur.