Derginin Bilimsel Pusulası: Amaç ve Kapsam Beyanının İndeks Değerlendirmesindeki Stratejik Rolü

Bir akademik derginin varoluş nedeni, bilimsel kimliği ve entelektüel sınırları, tek bir stratejik belgede vücut bulur: Amaç ve Kapsam (Aims and Scope) beyanı. Bu beyan, derginin web sitesinde yer alan bir metin paragrafından çok daha fazlasıdır; o, derginin bilimsel topluluğa sunduğu bir anayasa, editörler için bir yol haritası ve potansiyel yazarlar için bir turnusol kağıdıdır. Uluslararası indeksleme kuruluşları için Amaç ve Kapsam beyanı, bir derginin değerlendirme sürecindeki ilk ve en temel referans noktasıdır. Zira bu beyan, derginin bilimsel bir boşluğu doldurma potansiyelini, odaklanma düzeyini ve akademik ciddiyetini ortaya koyar.

Belirsiz, aşırı geniş veya yayınlanan içerikle tutarsız bir Amaç ve Kapsam beyanı, derginin rotası olmayan bir gemi gibi algılanmasına neden olur. Bu durum, derginin bilimsel bir nişe sahip olmadığını ve dolayısıyla literatüre özgün bir katkı sunma kapasitesinin düşük olduğunu düşündürür. Bu makalede, güçlü bir Amaç ve Kapsam beyanının neden bir derginin en kritik belgelerinden biri olduğu ve indeksler tarafından hangi açılardan incelendiği detaylandırılacaktır.

1. Bilimsel Kimliğin ve Odak Alanının Tanımlanması

Bir derginin adı, genellikle genel bir fikir verir. Ancak derginin bilimsel DNA'sını ve entelektüel sınırlarını çizen, Amaç ve Kapsam beyanıdır. İndeksler, bu beyanın ne kadar net ve odaklanmış olduğunu analiz ederek derginin bilimsel meşruiyetini sorgular.

• Net Sınırlar Çizmek: Güçlü bir beyan, derginin hangi konuları kapsadığını ve daha da önemlisi, hangi konuları kapsamadığını net bir şekilde ortaya koyar. Örneğin, "Ekonomi Dergisi" gibi genel bir başlık yerine, "Uygulamalı Mikroekonometri ve Politika Analizi Dergisi" gibi daha spesifik bir kimlik, derginin belirli bir uzmanlık alanına odaklandığını gösterir.
• Hedef Kitleyi Belirlemek: Amaç ve Kapsam, derginin kimin için yayımlandığını (akademisyenler, politika yapıcılar, endüstri profesyonelleri vb.) ve hangi seviyedeki çalışmaları hedeflediğini (teorik, uygulamalı, metodolojik vb.) tanımlar. Bu netlik, derginin belirli bir akademik topluluk içinde bir çekim merkezi olmasını sağlar.
• "Her Şeyi Yapan Dergi" İmajından Kaçınmak: Birbiriyle ilgisiz çok sayıda disiplini kapsadığını iddia eden dergiler, genellikle ciddiye alınmaz. Bu durum, derginin belirli bir alanda derinlemesine uzmanlık sunmaktan ziyade, sadece yayın yapmak için makale topladığı izlenimini yaratır ki bu, "yağmacı dergicilik" (predatory publishing) pratikleriyle ilişkilendirilen bir özelliktir.

2. Editöryal Tutarlılığın ve Kalite Kontrolün Temeli

Amaç ve Kapsam beyanı, sadece dış dünyaya verilen bir mesaj değil, aynı zamanda editör kurulunun en önemli iç yönetim aracıdır.

• Masa Başı Red (Desk Rejection) Kriteri: Bir editörün ilk görevi, gelen bir başvurunun derginin kapsamına uygun olup olmadığını belirlemektir. Net bir Amaç ve Kapsam beyanı, bu kararı objektif bir temele oturtur. Kapsam dışı makalelerin, zaman ve kaynak israfına yol açan hakemlik sürecine hiç girmeden reddedilmesini sağlar. İndeksler, bu mekanizmanın etkin bir şekilde işlediğini görmek ister.
• İçerik-Kapsam Tutarlılığının Denetimi: Değerlendirme uzmanları, derginin web sitesindeki Amaç ve Kapsam metnini okuduktan sonra, yayımlanmış son birkaç sayıyı incelerler. Yayımlanan makaleler, beyan edilen kapsamla ne kadar örtüşüyor? Arada bariz bir tutarsızlık varsa, bu durum editöryal kontrolün zayıf olduğunun veya derginin kendi belirlediği misyona sadık kalmadığının bir göstergesi olarak kabul edilir.

3. Akademik Değer ve Niş Oluşturma

Bilimsel yayıncılıkta değer, genellikle belirli bir alanda otorite olmakla yaratılır. İyi tanımlanmış bir Amaç ve Kapsam, bu otoritenin temelini atar.

• Akademik Bir Boşluğu Doldurmak: Başarılı dergiler, genellikle literatürde mevcut bir boşluğu doldurur. Amaç ve Kapsam beyanı, derginin bu boşluğu nasıl ve neden doldurduğunu, mevcut diğer yayınlardan ne gibi bir farkı olduğunu (örneğin, metodolojik bir odak, interdisipliner bir yaklaşım veya belirli bir coğrafi bölgeye odaklanma) açıklamalıdır.
• Uzman Topluluğu Çekmek: Belirli bir nişe odaklanan dergiler, o alandaki en iyi araştırmacıları hem yazar hem de okuyucu olarak çeker. Bu durum, zamanla dergiye gelen başvuruların kalitesini artırır ve derginin o alandaki en önemli tartışmaların merkezi haline gelmesini sağlar.

Sonuç

Sonuç olarak, Amaç ve Kapsam beyanı, bir derginin stratejik vizyonunun ve bilimsel iddiasının özetidir. İndeksleme kuruluşları için bu belge, derginin akademik ekosistemdeki yerini, potansiyelini ve güvenilirliğini değerlendirmek için birincil bir araçtır. Net, odaklanmış, yayımlanan içerikle tutarlı ve literatürde özgün bir nişi hedefleyen bir Amaç ve Kapsam beyanı hazırlamak, bir derginin uluslararası saygınlık yolculuğunda atacağı en önemli adımlardan biridir. Bu, derginin bilimsel pusulasıdır ve bu pusula olmadan, varılacak bir liman da olmayacaktır.