Scopus ve DOAJ: Karşılaştırmalı Kayıt Süreci Analizi
Giriş
Akademik yayıncılık dünyasında, bir derginin uluslararası görünürlüğünü ve etkisini artırmak için prestijli indekslerde yer alması büyük önem taşır. Scopus ve DOAJ (Directory of Open Access Journals), bu alanda öne çıkan iki önemli veritabanıdır. Her ikisi de dergilerin kalitesini ve erişilebilirliğini artırmayı hedeflerken, kayıt süreçleri, kriterleri ve odak noktaları açısından farklılıklar gösterirler. Bu blog yazısında, Scopus ve DOAJ'ın kayıt süreçlerini karşılaştırmalı olarak analiz edecek, benzerliklerini ve farklılıklarını ortaya koyarak dergi editörleri ve yayıncılar için yol gösterici bilgiler sunacağız.
1. Scopus: Kapsamlı Atıf Veritabanı
Scopus, Elsevier tarafından sağlanan, hakemli dergiler, kitaplar ve konferans bildirilerini içeren dünyanın en büyük özet ve atıf veritabanlarından biridir. Bilim, teknoloji, tıp, sosyal bilimler, sanat ve beşeri bilimler dahil olmak üzere geniş bir konu yelpazesini kapsar. Scopus'ta indekslenmek, bir derginin uluslararası alanda tanınması ve atıf metriklerinin artması açısından kritik öneme sahiptir.
Scopus Kayıt Süreci ve Kriterleri:
Scopus'a bir derginin kabul edilmesi oldukça titiz bir süreçtir ve bir dizi katı kritere dayanır. Değerlendirme süreci, bağımsız bir içerik seçim danışma kurulu (CSAB) tarafından yürütülür. Temel kriterler şunlardır:
- Dergilerin Yayın Politikası: Derginin açık ve şeffaf bir yayın politikasına sahip olması, hakem değerlendirme sürecinin net bir şekilde tanımlanması ve etik standartlara uygunluk beklenir.
- İçerik Kalitesi: Yayınlanan makalelerin bilimsel kalitesi, özgünlüğü, metodolojik sağlamlığı ve akademik katkısı değerlendirilir. Derginin yayınladığı makalelerin uluslararası alanda ilgi çekmesi önemlidir.
- Dergilerin Düzenliliği: Derginin belirlenen yayın sıklığına (aylık, üç aylık, yıllık vb.) düzenli olarak uyması ve zamanında yayın yapması beklenir.
- Uluslararası Çeşitlilik: Editör kurulu üyelerinin ve yazarların coğrafi çeşitliliği, derginin uluslararası bir perspektife sahip olduğunu gösterir. Atıf alan makalelerin çeşitliliği de önemlidir.
- Online Erişilebilirlik ve Teknik Kalite: Derginin web sitesinin profesyonel olması, makalelere kolay erişim sağlaması, DOI (Digital Object Identifier) kullanımı ve teknik altyapının sağlamlığı değerlendirilir. [1]
- Atıf Performansı: Derginin atıf metrikleri, h-indeksi ve diğer etki faktörleri dikkate alınır. Yüksek atıf alan dergiler, Scopus tarafından daha cazip bulunur.
Scopus'a başvuru genellikle dergi yayıncısı tarafından yapılır ve değerlendirme süreci birkaç ay sürebilir. Kabul edildikten sonra dergi, düzenli olarak izlenir ve performans kriterlerini karşılamaya devam etmelidir.
2. DOAJ: Açık Erişim Dergilerinin Dizini
DOAJ (Directory of Open Access Journals), yüksek kaliteli, hakemli, açık erişimli dergilerin kapsamlı bir dizinidir. DOAJ'ın temel amacı, açık erişimli bilimsel dergilerin görünürlüğünü, erişilebilirliğini ve kullanımını artırmaktır. DOAJ'da indekslenmek, bir açık erişim dergisi için güvenilirlik ve kalite göstergesidir.
DOAJ Kayıt Süreci ve Kriterleri:
DOAJ'a kabul süreci de belirli kriterlere dayanır, ancak Scopus'a göre daha çok açık erişim prensiplerine ve şeffaflığa odaklanır. DOAJ'ın temel kriterleri şunlardır:
- Açık Erişim Politikası: Derginin tam ve anında açık erişim sağlaması, makalelerin herhangi bir abonelik veya ücret olmaksızın okunabilir olması zorunludur. Creative Commons lisansları gibi açık lisansların kullanılması teşvik edilir.
- Hakem Değerlendirme Süreci: Derginin şeffaf ve sağlam bir hakem değerlendirme sürecine sahip olması gerekir. Çift kör hakemlik gibi yöntemler tercih edilir.
- Yayın Etiği: Derginin yayın etiği standartlarına (intihal, veri manipülasyonu vb.) uyması ve bu konuda açık politikalar belirlemesi beklenir.
- Yayın Düzenliliği: Derginin belirli bir yayın sıklığına sahip olması ve bu sıklığa uyması önemlidir.
- Web Sitesi ve Teknik Altyapı: Derginin profesyonel bir web sitesine sahip olması, makalelere kolay erişim sağlaması ve teknik olarak sorunsuz çalışması beklenir. Makale meta verilerinin doğru ve eksiksiz olması önemlidir.
- Uzun Süreli Arşivleme: Derginin yayınladığı makalelerin uzun süreli arşivlenmesini sağlayan bir politikaya sahip olması (örneğin, CLOCKSS, Portico, PKP PN gibi sistemler aracılığıyla) önemlidir. [2]
DOAJ'a başvuru online bir form aracılığıyla yapılır ve değerlendirme süreci genellikle birkaç hafta veya ay sürebilir. DOAJ, özellikle yeni başlayan veya gelişmekte olan açık erişim dergileri için önemli bir başlangıç noktasıdır.
3. Scopus ve DOAJ Karşılaştırması
| Özellik / Kriter | Scopus | DOAJ |
|---|---|---|
| Odak Noktası | Atıf veritabanı, bilimsel etki ve kalite | Açık erişimli dergilerin dizini, şeffaflık ve erişilebilirlik |
| Kapsam | Hakemli dergiler, kitaplar, konferans bildirileri (abonelikli ve açık erişimli) | Sadece hakemli, tam açık erişimli dergiler |
| Kabul Kriterleri | Yüksek bilimsel kalite, atıf performansı, uluslararası çeşitlilik, düzenlilik, teknik kalite | Açık erişim politikası, sağlam hakem süreci, etik, düzenlilik, uzun süreli arşivleme |
| Değerlendirme Süreci | Bağımsız İçerik Seçim Danışma Kurulu (CSAB) | DOAJ editörleri ve topluluk gönüllüleri |
| Amaç | Araştırmacıların literatür taraması ve atıf analizi yapması | Açık erişimli dergilerin keşfedilebilirliğini artırmak |
| Prestij | Yüksek akademik prestij ve etki faktörü göstergesi | Açık erişim kalitesi ve güvenilirliği göstergesi |
| Başvuru Ücreti | Yok | Yok |
Sonuç
Scopus ve DOAJ, akademik yayıncılık ekosisteminde farklı ancak tamamlayıcı roller üstlenen iki önemli indekstir. Scopus, dergilerin bilimsel etkisini ve uluslararası görünürlüğünü ölçen kapsamlı bir atıf veritabanı iken, DOAJ açık erişimli dergilerin kalitesini ve erişilebilirliğini teşvik eden bir dizindir. Bir derginin her iki indekste de yer alması, hem bilimsel prestijini hem de açık erişim felsefesine olan bağlılığını gösterir. Dergi editörleri ve yayıncılar, dergilerinin hedeflerine ve yayın politikalarına uygun olarak bu indekslere başvuru süreçlerini dikkatle yönetmeli ve belirlenen kriterlere titizlikle uymalıdır. Bu sayede, akademik bilginin daha geniş kitlelere ulaşması ve bilimsel ilerlemenin desteklenmesi sağlanabilir.
Referanslar
[1] Scopus content policy and selection: https://www.elsevier.com/products/scopus/content/content-policy-and-selection [2] DOAJ Guide to applying: https://doaj.org/apply/guide/