Makale Yönetimi: Yayın Öncesi ve Sonrası Süreçler

Makale Yönetimi: Yayın Öncesi ve Sonrası Süreçler

Akademik bir makalenin fikir aşamasından yayınlanmasına ve yayın sonrası etki takibine kadar uzanan süreç, dikkatli bir yönetim ve planlama gerektirir. Makale yönetimi, hem yazarlar hem de dergi editörleri için karmaşık ve çok aşamalı bir yolculuktur. Bu süreç, yayın öncesi hazırlıklar, gönderim, hakem değerlendirmesi, revizyon, kabul, yayın ve yayın sonrası yayılım ve etki değerlendirmesi gibi bir dizi kritik adımı içerir. Etkili bir makale yönetimi, araştırmanın kalitesini artırır, yayın sürecini hızlandırır ve makalenin bilimsel topluluk üzerindeki etkisini maksimize eder.

Yayın Öncesi Süreçler:

1. Araştırma Fikrinin Geliştirilmesi ve Literatür Taraması:

   • Her şey özgün ve anlamlı bir araştırma sorusu veya hipoteziyle başlar. Bu fikir, mevcut literatürdeki bir boşluğu doldurmalı veya önemli bir probleme çözüm sunmalıdır.
   • Kapsamlı bir literatür taraması, konunun daha önceki çalışmalarını anlamak, tekrardan kaçınmak ve araştırmanın teorik çerçevesini oluşturmak için zorunludur.

2. Araştırma Tasarımı ve Metodoloji:

   • Araştırma sorusuna en uygun araştırma tasarımı (örneğin, deneysel, betimsel, korelasyonel) ve metodoloji (örneğin, nicel, nitel, karma) belirlenir.
   • Veri toplama araçları (anketler, mülakatlar, gözlemler, deney düzenekleri vb.) geliştirilir ve geçerlilik-güvenilirlikleri sağlanır.
   • Etik kurul onayı gerekiyorsa (özellikle insan veya hayvan katılımcıları içeren araştırmalarda) bu aşamada alınmalıdır.

3. Veri Toplama ve Analizi:

   • Belirlenen metodolojiye uygun olarak veriler titizlikle toplanır.
   • Toplanan veriler, araştırma sorularını yanıtlamak veya hipotezleri test etmek amacıyla uygun istatistiksel veya analitik yöntemlerle analiz edilir.

4. Makalenin Yazılması:

   • Araştırmanın bulguları, hedeflenen derginin formatına ve yazım kurallarına uygun olarak bilimsel bir dille kaleme alınır.
   • Tipik bir makale yapısı genellikle Giriş, Literatür Taraması (veya Kuramsal Çerçeve), Yöntem, Bulgular, Tartışma ve Sonuç bölümlerini içerir.
   • Başlık, özet (abstract) ve anahtar kelimeler, makalenin keşfedilebilirliği için kritik öneme sahiptir ve dikkatle hazırlanmalıdır.
   • Referanslar, seçilen atıf stiline (APA, MLA, Chicago vb.) göre doğru ve eksiksiz bir şekilde verilmelidir.

5. Dergi Seçimi:

   • Makalenin konusu, kapsamı, hedef kitlesi ve etki düzeyi göz önünde bulundurularak en uygun akademik dergi seçilir.
   • Derginin amaç ve kapsamı, yayın politikaları, hakem değerlendirme süreci, etki faktörü ve kabul oranları gibi faktörler incelenir.

6. Makalenin Dergi Formatına Uygun Hale Getirilmesi ve Ön Kontrol:

   • Seçilen derginin "Yazarlar İçin Bilgiler" (Instructions for Authors) bölümü dikkatlice okunarak makale, derginin tüm format ve stil gereksinimlerine (kenar boşlukları, yazı tipi, başlıklandırma, tablo/şekil formatları vb.) uygun hale getirilir.
   • Makale, dilbilgisi, yazım hataları ve mantıksal tutarlılık açısından birkaç kez gözden geçirilir. Mümkünse, bir meslektaştan geri bildirim almak faydalı olabilir.

Yayın Süreci (Dergi Tarafından Yönetilen Adımlar ve Yazarın Rolü):

1. Makale Gönderimi (Submission):

   • Makale, genellikle derginin online makale gönderim sistemi (örneğin, ScholarOne, Editorial Manager) aracılığıyla gönderilir. Kapak mektubu (cover letter) da bu aşamada sunulur.

2. Editöryal Ön Değerlendirme (Initial Editorial Assessment):

   • Dergi editörü veya alan editörü, makalenin derginin amaç ve kapsamına uygunluğunu, temel kalite standartlarını ve format gereksinimlerini karşılayıp karşılamadığını değerlendirir.
   • Bu aşamada makale, hakem değerlendirmesine gönderilmeden reddedilebilir (desk rejection) veya hakem sürecine alınabilir.

3. Hakem Değerlendirmesi (Peer Review):

   • Editör, makaleyi değerlendirmek üzere alanında uzman en az iki (genellikle çift kör veya tek kör sistemde) hakem atar.
   • Hakemler, makalenin özgünlüğünü, metodolojisini, bulgularının geçerliliğini, alana katkısını ve genel kalitesini değerlendirerek editöre bir rapor sunarlar.

4. Editöryal Karar ve Revizyon Talebi:

   • Hakem raporları doğrultusunda editör, makale hakkında bir karar verir: Kabul (Accept), Küçük Revizyon (Minor Revision), Büyük Revizyon (Major Revision) veya Ret (Reject).
   • Revizyon talep edilmesi durumunda, yazar(lar)dan hakemlerin ve editörün belirttiği eleştiri ve öneriler doğrultusunda makaleyi düzeltmeleri istenir. Yazarlar, revizyonları içeren bir yanıt mektubu (response to reviewers) ile birlikte düzeltilmiş makaleyi tekrar gönderirler.

5. Kabul ve Yayın Hazırlığı (Production):

   • Revize edilen makale editör tarafından uygun bulunursa kabul edilir.
   • Kabul edilen makale, mizanpaj, dil editörlüğü (copyediting) ve prova okuma (proofreading) aşamalarından geçer.
   • Yazarlara genellikle son bir kontrol için prova (galley proof) gönderilir.

6. Yayın (Publication):

   • Makale, derginin basılı veya online sayısında yayınlanır. Çoğu dergi artık "Online First" veya "Early Access" gibi uygulamalarla kabul edilen makaleleri nihai sayıya girmeden önce online olarak yayınlamaktadır.

Yayın Sonrası Süreçler:

1. Yayılım ve Tanıtım:

   • Makalenin daha geniş kitlelere ulaşması için yazarlar ve yayıncılar tarafından çeşitli platformlarda (sosyal medya, akademik ağlar, e-posta listeleri, konferanslar) tanıtımı yapılır.
   • Makalenin tam metnine veya özetine erişim linkleri paylaşılır.

2. Atıf Takibi ve Etki Değerlendirmesi:

   • Makalenin aldığı atıflar, Google Scholar, Scopus, Web of Science gibi platformlar üzerinden takip edilir.
   • İndirilme sayıları, altmetrikler (örneğin, sosyal medya paylaşımları, haberlerde yer alma) gibi diğer etki göstergeleri de değerlendirilebilir.

3. Geri Bildirim ve Tartışmaya Katılım:

   • Yayınlanan makale hakkında okuyuculardan veya diğer araştırmacılardan gelen yorum, soru veya eleştirilere yanıt vermek, bilimsel diyaloğun bir parçasıdır.

4. Arşivleme ve Erişilebilirlik:

   • Makalenin uzun vadeli erişilebilirliğini sağlamak için kurumsal arşivlerde (institutional repositories) veya konu bazlı arşivlerde (örneğin, arXiv, PubMed Central) kopyalarının saklanması (yayıncının izin verdiği ölçüde) önemlidir.

Etkili bir makale yönetimi, hem bireysel araştırmacıların kariyer gelişimine hem de bilimin ilerlemesine katkıda bulunur. Her aşamada titizlik, sabır ve iyi iletişim becerileri bu sürecin vazgeçilmez unsurlarıdır.